Rusya’da yolsuzluk, insan hakları ihlalleri ve iktidarın uygulamalarına dair araştırmacı gazetecilikle tanınan Novaya Gazeta, artan siyasi ve ekonomik baskılar sebebiyle kapatma kararı aldı.
Yaklaşık 30 yıldır faaliyet gösterdiği binadan tahliye edilen gazetenin Moskova’daki merkezinde eşyalar kolilere yerleştirilirken, gazete yönetimi Rus otoritelerini yayın organını sistematik bir şekilde etkisiz hale getirmekle suçladı.
BBC’nin haberine göre, internet sitelerine erişimin engellenmesi, basılı yayının durdurulması ve medya lisansının iptal edilmesiyle birlikte gazete, okuyucularından gelen bağışların bankalar tarafından kabul edilmemesi sonucunda maddi kaynaklarını da kaybetti.
Gazetenin kurucu isimlerinden ve 2021 Nobel Barış Ödülü sahibi Dmitri Muratov, yaşanan süreci sert bir dille eleştirdi.
Muratov, “Cinayet işlemenin farklı yolları vardır. Onlar bizi boğmayı tercih ettiler” şeklinde konuştu.
Rus yetkililerin gazeteyi adım adım çalışamaz hale getirdiğini iddia eden Muratov, şu sözleri sarf etti:
“Önce internet sitelerimizi engellediler ve basılı gazetemizi yasakladılar. Ardından medya lisansımız iptal edildi. Birer birer ‘yabancı ajan’ ilan edildik, gazetecilerimize saldırıldı. Şimdi ise para kazanma şansımız elimizden alındı. Bankalar okurlarımızdan gelen bağışları kabul etmiyor. Ülkemizde siyasi baskılar var ve bunlar artık bize de ulaşmış durumda.”
İfade özgürlüğünü koruma çabaları nedeniyle 2021 yılında Nobel Barış Ödülü’ne layık görülen Muratov, 2023 yılında Rus makamları tarafından “yabancı ajan” olarak ilan edilmişti.
Rusya’da bu tür bir statü, hükümeti eleştiren gazetecilere, sivil toplum kuruluşlarına ve muhalif kişilere yönelik uygulamaları nedeniyle uzun zamandır tartışılmakta.
ÖLDÜRÜLEN GAZETECİNİN ODASI DA BOŞALTILDI
Novaya Gazeta yıllar boyunca yolsuzluklar, insan hakları ihlalleri ve kamu görevlilerinin yetkilerini kötüye kullanmalarıyla ilgili haberleriyle biliniyordu.
Gazete bugüne kadar altı çalışanının mesleki ve toplumsal sorumluluklarını yerine getirirken hayatını kaybettiğini açıkladı.
Bunlar arasında Çeçenistan savaşları ve Rus güvenlik güçlerinin eylemlerine dair haberleriyle tanınan gazeteci Anna Politkovskaya da yer almakta.
Politkovskaya, Ekim 2006’da Moskova’daki apartmanının merdivenlerinde silahlı saldırıya uğrayarak öldürülmüştü.
Cinayetten sonra gazetecinin çalışma odası korunarak anısına bir müzeye dönüştürülmüştü.
Ancak tahliye kararıyla birlikte odadaki eşyaların büyük kısmı kaldırıldı. BBC’nin aktardığına göre odada yalnızca çalışma masası ve üzerinde Politkovskaya’nın portresi kaldı.
GAZETEDEN RUS MAKAMLARINA SUÇLAMA
Novaya Gazeta kapanma kararını duyurduğu açıklamada Rus yönetimine ağır eleştirilerde bulundu.
Gazetenin internet sitesinde yayımlanan açıklama “Bizi öldürdüler. Gazete artık yok. Rus makamları ve Rus istihbarat servisleri gazeteyi çalışmalarını durdurmaya zorladı” sözleriyle başladı.
Yaşananların koordineli bir müdahalenin ürünü olduğunu savunan gazete yönetimi, Rusya’daki devlet kurumlarını baskıcı davranmakla suçladı.
Açıklamada “Ülkede insan hakları ve özgürlükler ortadan kaldırıldı. Bunları savunmak suçla eşdeğer hale getirildi. Hukukla birlikte mahkemeler de yok edildi. Kişisel görüş sahibi olmak artık vatana ihanet sayılıyor” ifadeleri yer aldı.
Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı askeri saldırıya geçmesinin ardından bağımsız medya kuruluşlarına yönelik baskılar artmıştır.
Kremlin’in “özel askeri operasyon” olarak adlandırdığı savaşın başlamasından kısa süre sonra kabul edilen yasalar, savaşa ve hükümet politikalarına yönelik eleştirilerin cezalandırılmasını kolaylaştırdı.
Bunun sonucunda birçok bağımsız medya kuruluşu faaliyetlerini durdurmak ya da çalışmalarını yurt dışına taşımak zorunda kaldı.
Buna rağmen Novaya Gazeta artan kısıtlamalara rağmen yayıncılık faaliyetlerini daha sınırlı şekilde sürdürmeye çalıştı. Gazetenin sadık okuyucuları internet sitesine getirilen erişim engellerini sanal özel ağlar (VPN) kullanarak aşarak haberlere ulaşmaya devam etti.
Lakin lisansın iptali ve ekonomik kaynakların kesilmesi gazetenin faaliyetlerini sürdürmesini giderek daha da zorlaştırdı.
GAZETEYE POLİS BASKINI VE GAZETECİLERE SORUŞTURMA
Novaya Gazeta üzerindeki baskılar sadece yayın yasaklarıyla sınırlı kalmadı; ekonomik kısıtlamalar da devreye girdi.
Bunun yanı sıra bu yılın başlarında gazetenin merkezinde polis tarafından arama gerçekleştirildi. Deneyimli araştırmacı gazeteci Oleg Roldugin “bilgisayar ortamındaki verilere hukuka aykırı erişim” suçlamasıyla gözaltına alındı ve hakkında dava açıldı.
Soruşturma kapsamında gazetenin mevcut genel yayın yönetmeni Sergey Sokolov da polis tarafından ifadeye çağrıldı; Sokolov’un evinde de arama yapıldı.
Gazete yönetimi bu işlemleri bağımsız gazeteciliğe yönelik baskının bir parçası olarak değerlendiriyor.
Dmitri Muratov, Novaya Gazeta’nın kapanmasıyla ilgili BBC’ye yaptığı açıklamada Rusya’da yaşanan gelişmelerin sadece basın özgürlüğünü değil aynı zamanda temel hak ve özgürlükleri de tehdit ettiğini belirtti.
Muratov “Korkunç bir felaketin tam ortasındayız. Dünyadaki farklı diktatörlükler kaos peşindeler. Ülkelerini yönetmek için kaos ortamını kullanıyorlar.” dedi.
Muratov gelecekte nelerin olacağını bilmediğini belirtmesine rağmen gazetecilik ilkelerinden asla taviz vermeyeceklerinin altını çizdi:
“Bundan sonrasının ne olacağını bilmiyorum ama bildiğim tek şey değerlerimize bağlı kalmak için elimizden gelen her şeyi yapacağımızdır. Yaşam hakkı temel bir insan hakkıdır; insan hakları devletlerin haklarından üstündür.”
